Yıllara Yayılan Bir Yapılanma
15 Temmuz 2016 gecesi yaşanan darbe girişimi, yalnızca birkaç saat içinde planlanmış bir kalkışma değildi. O gece yaşananların arkasında, yıllara yayılan ve devlet kurumlarının farklı kademelerine uzanan karmaşık bir yapılanma olduğu yönünde çok sayıda adli soruşturma, mahkeme kararı ve resmî değerlendirme yapıldı. Darbe girişiminin ardından yürütülen soruşturmalarda, Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) olarak tanımlanan yapının devlet içerisindeki örgütlenmesi ayrıntılı biçimde incelendi.
Kamuoyunda uzun yıllar boyunca “cemaat”, “hizmet hareketi” veya benzeri ifadelerle anılan yapı, özellikle eğitim kurumları, dershaneler, yurtlar ve çeşitli sivil toplum faaliyetleri aracılığıyla geniş bir insan ağı oluşturdu. Bu ağın zaman içerisinde yalnızca eğitim alanıyla sınırlı kalmadığı, devlet kurumlarına yönelik sistematik bir yapılanmaya dönüştüğü iddiası, darbe girişimi sonrasında açılan davaların temel başlıklarından biri oldu.
Fethullah Gülen Kimdir?
Fethullah Gülen, 1941 yılında Erzurum’un Pasinler ilçesinde dünyaya geldi. Vaizlik yaptığı dönemlerde çevresinde oluşan yapı, ilerleyen yıllarda Türkiye’nin farklı şehirlerinde eğitim kurumları, dershaneler, vakıflar ve özel okullar açarak büyüdü.
1980’li ve 1990’lı yıllarda Türkiye’nin birçok ilinde etkisini artıran yapı, yalnızca yurt içinde değil, dünyanın farklı ülkelerinde de eğitim kurumları açtı. Bu süreçte geniş bir finans ağı oluşturduğu, iş insanları ve çeşitli kuruluşlarla bağlantılar kurduğu ifade edildi.
1999 yılında sağlık gerekçesiyle Amerika Birleşik Devletleri’ne giden Gülen, yaşamının geri kalan bölümünü burada sürdürdü. Türkiye’de hakkında açılan davalar ve ardından yaşanan gelişmeler nedeniyle iadesi uzun yıllar boyunca diplomatik gündemin önemli başlıklarından biri oldu.
Devlet Kadrolarına Yerleşme İddiaları
15 Temmuz sonrasında yürütülen soruşturmalarda, örgütün yıllar boyunca kamu kurumlarına sistemli biçimde personel yerleştirmeye çalıştığı iddia edildi.
Bu kapsamda özellikle;
- Türk Silahlı Kuvvetleri
- Emniyet Genel Müdürlüğü
- Yargı
- Milli Eğitim Bakanlığı
- Üniversiteler
- Mülki idare
- İstihbarat birimleri
- Kamu bankaları
gibi kritik kurumlarda örgüt üyelerinin görev aldığı öne sürüldü.
Mahkeme dosyalarında yer alan iddialara göre, bu yapılanma klasik bir hiyerarşiden farklı olarak “mahrem imam” adı verilen sivil yöneticiler tarafından koordine ediliyordu.
Mahrem İmam Sistemi Nedir?
Soruşturmalarda en dikkat çeken başlıklardan biri “mahrem hizmetler” olarak adlandırılan yapılanmaydı.
İddialara göre;
Her asker, polis veya kamu görevlisi doğrudan örgüt içerisindeki sivil bir yöneticiye bağlıydı.
Bu kişiler;
- düzenli toplantılar yapıyor,
- talimat veriyor,
- kurum içindeki gelişmeleri takip ediyor,
- rapor hazırlıyordu.
Yargı kararlarında, bu sistemin örgütün gizliliğini korumasında önemli rol oynadığı değerlendirmelerine yer verildi.
Sınav Sorularının Çalındığı İddiaları
Darbe girişiminin ardından açılan çok sayıda davada, kamu kurumlarına giriş sınavlarında usulsüzlük yapıldığı iddiaları da gündeme geldi.
KPSS başta olmak üzere çeşitli kurum sınavlarına ilişkin soruşturmalarda;
- soruların önceden elde edildiği,
- belirli kişilere dağıtıldığı,
- bu yöntemle kamu kadrolarına yerleşmenin kolaylaştırıldığı
iddia edildi.
Bazı davalarda bu iddialar mahkeme kararlarına da konu oldu.
ByLock ve Gizli Haberleşme
Örgüte yönelik soruşturmalarda en fazla konuşulan başlıklardan biri de ByLock isimli haberleşme uygulaması oldu.
Resmî soruşturmalara göre, uygulama yalnızca örgüt mensupları arasında iletişim amacıyla kullanıldı.
Mesajlaşmaların şifreli olması nedeniyle soruşturmalarda önemli dijital deliller arasında değerlendirildi.
Ancak ByLock tespitleriyle ilgili bazı bireysel başvurular ve teknik tartışmalar da yargı süreçlerinde gündeme geldi. Bu nedenle her dosya kendi delilleri çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirildi.
Finans Kaynakları Nasıl Oluşturuldu?
Soruşturmalarda örgütün finansmanının farklı kanallardan sağlandığı öne sürüldü.
Bunlar arasında;
- eğitim kurumları,
- özel şirketler,
- bağış sistemi,
- vakıflar,
- dernekler,
- uluslararası ticaret bağlantıları
yer aldı.
Darbe girişiminden sonra çok sayıda şirkete kayyum atanırken, bazı kurumların faaliyetleri sonlandırıldı.
Askerî Yapılanma
Yargı dosyalarına göre örgütün en kritik hedeflerinden biri Türk Silahlı Kuvvetleri içerisindeki yapılanmaydı.
Özellikle;
- Kara Kuvvetleri,
- Hava Kuvvetleri,
- Deniz Kuvvetleri,
- Jandarma,
- Askerî okullar
içerisinde uzun yıllar boyunca örgütlenme faaliyetleri yürütüldüğü iddia edildi.
15 Temmuz gecesi görev alan birçok subay ve astsubayın daha sonra bu soruşturmalar kapsamında yargılandığı görüldü.
Darbe Planı Nasıl Hazırlandı?
Mahkeme kararları ve iddianamelerde yer alan değerlendirmelere göre darbe girişiminin hazırlıkları belirli bir plan çerçevesinde yürütüldü.
İddialara göre;
- kritik askerî birlikler belirlendi,
- stratejik kurumlar hedef seçildi,
- iletişim merkezleri planlandı,
- Cumhurbaşkanı ve hükümet üyelerinin etkisiz hale getirilmesi amaçlandı.
Ancak planlanan takvimin öne çekildiği ve darbe girişiminin hazırlık sürecinin tamamlanamadan uygulamaya konulduğu yönünde değerlendirmeler de yargı dosyalarına yansıdı.
Darbe Sonrası Başlatılan Operasyonlar
16 Temmuz sabahından itibaren Türkiye genelinde geniş kapsamlı operasyonlar başlatıldı.
Binlerce kişi gözaltına alındı.
Haklarında soruşturma açılan kamu görevlilerinin önemli bir bölümü görevden uzaklaştırıldı.
Yargı süreçleri yıllar boyunca devam etti.
Bu operasyonlar, Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı adli süreçlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Yeni Bir Dönemin Başlangıcı
15 Temmuz darbe girişimi yalnızca başarısızlıkla sonuçlanan bir askerî kalkışma olarak tarihe geçmedi.
O gece yaşananlar; güvenlik politikalarından kamu yönetimine, hukuk sisteminden dış politikaya kadar Türkiye’nin birçok alanında uzun yıllar etkisini sürdürecek değişimlerin başlangıcı oldu.
Serimizin üçüncü bölümünde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın darbe gecesindeki rolü, Marmaris’te yaşananlar, İstanbul’a dönüş süreci ve kriz yönetimi saat saat ele alınacaktır.
