Darbe Girişimi Nasıl Başladı?
15 Temmuz 2016 Cuma günü, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en kritik gecelerinden biri yaşandı. Saatler 22.00’yi gösterirken İstanbul ve Ankara başta olmak üzere birçok şehirde olağan dışı askeri hareketlilik dikkat çekmeye başladı. İstanbul’da Boğaziçi Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü askerler tarafından kapatıldı. Ankara semalarında savaş uçakları alçak uçuş yaptı, tanklar kışlalardan çıkarıldı ve vatandaşlar yaşananları anlamaya çalışırken ülkede büyük bir belirsizlik oluştu.
İlk dakikalarda yaşananların bir terör saldırısı mı yoksa askeri bir tatbikat mı olduğu anlaşılamadı. Ancak ilerleyen saatlerde devlet kurumlarından gelen açıklamalar bunun, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin emir-komuta zinciri dışında hareket eden bir grubun gerçekleştirdiği darbe girişimi olduğunu ortaya koydu.
Türkiye, geçmişte birçok askeri darbeye tanıklık etmişti. Ancak 15 Temmuz’u önceki darbelerden ayıran en önemli unsur, girişimin sıcak çatışmalara dönüşmesi ve ağır silahların doğrudan sivillere karşı kullanılması oldu.
Darbe Nedir?
Darbe; bir ülkede seçilmiş hükümetin anayasal düzen dışında, çoğunlukla silahlı güç kullanılarak görevden uzaklaştırılması ve yönetimin zorla ele geçirilmesi anlamına gelir. Demokratik hukuk devletlerinde iktidarın değişim yolu seçimlerdir. Darbeler ise anayasal düzeni askıya alan ve devlet yönetimini silah zoruyla değiştirmeyi hedefleyen girişimler olarak değerlendirilir.
Türkiye, 1960, 1971, 1980 ve 1997 gibi farklı dönemlerde askeri müdahaleler yaşadı. 15 Temmuz 2016 ise doğrudan halkın direnişiyle başarısızlığa uğrayan ilk geniş çaplı darbe girişimi olarak tarihe geçti.
İlk Saatlerde Neler Yaşandı?
Darbe girişiminin başlamasıyla birlikte İstanbul ve Ankara’da kritik noktalar hedef alındı. Köprüler kapatıldı, askeri birlikler stratejik bölgelere yönlendirildi. Ankara’da Genelkurmay Başkanlığı çevresinde hareketlilik yaşanırken, savaş uçakları ve helikopterler alçak uçuş gerçekleştirdi.
İlerleyen saatlerde Türkiye Büyük Millet Meclisi, Emniyet Genel Müdürlüğü, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi çevresi ve Gölbaşı’ndaki Özel Harekât Daire Başkanlığı saldırıya uğradı. TBMM tarihinde ilk kez savaş uçakları tarafından bombalandı. Bu saldırılar sırasında çok sayıda polis, asker ve sivil yaşamını yitirdi.
TRT’de Bildiri Okundu
Gece ilerlerken TRT ekranlarında silahlı askerlerin gözetiminde bir bildiri okutuldu. Bildiride yönetime el konulduğu iddia edildi. Ancak bildirinin okunmasının ardından devlet kurumları ve hükümet yetkilileri darbe girişiminin başarıya ulaşmadığını ve devletin görev başında olduğunu duyurdu.
Aynı saatlerde birçok televizyon kanalı yayınlarını sürdürerek yaşanan gelişmeleri canlı olarak aktardı. Bu yayınlar, vatandaşların bilgiye ulaşmasında önemli rol oynadı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Çağrısı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, darbe girişimi sırasında bulunduğu Marmaris’ten televizyon bağlantısıyla halka seslendi. Vatandaşları meydanlara, havaalanlarına ve kamu kurumlarına sahip çıkmaya davet etti.
Bu çağrının ardından Türkiye’nin dört bir yanında binlerce kişi sokaklara çıktı. İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Konya, Gaziantep, Sakarya ve birçok şehirde vatandaşlar darbe girişimine karşı meydanlarda toplandı.
Gece boyunca polis teşkilatı, darbe girişimine katılmayan askeri birlikler ve vatandaşlar birlikte hareket ederek birçok noktada kontrolü yeniden sağladı.
Halkın Direnişi
15 Temmuz’u önceki askeri müdahalelerden ayıran en önemli gelişmelerden biri, halkın geniş katılımla darbe girişimine karşı çıkması oldu.
Vatandaşlar tankların önüne geçti, askeri araçların ilerleyişini durdurmaya çalıştı ve kamu binalarını korumak için meydanlarda bekledi. Birçok noktada çatışmalar yaşandı. Ateş açılması sonucu çok sayıda sivil hayatını kaybetti veya yaralandı.
Bu süreçte emniyet güçleri de birçok kritik noktada darbecilere karşı operasyonlar düzenledi. Gece boyunca yaşanan çatışmalar sabaha kadar sürdü.
Darbe Girişimi Nasıl Sonuçlandı?
16 Temmuz sabahına doğru darbe girişiminin büyük ölçüde kontrol altına alındığı açıklandı. Darbe girişimine katılan birçok asker teslim olurken bazı birliklerde operasyonlar devam etti.
Kamu kurumları yeniden tam kapasiteyle çalışmaya başladı. Havaalanları yeniden açıldı, devlet yönetiminde herhangi bir değişiklik yaşanmadığı duyuruldu.
Resmî açıklamalara göre darbe girişimi sırasında 251 kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi de yaralandı. Bu olay, Cumhuriyet tarihinin en ağır darbe girişimlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Tarihe Geçen Bir Gece
15 Temmuz 2016 gecesi yalnızca birkaç saat süren bir askeri kalkışma değil, Türkiye’nin siyasi, hukuki, güvenlik ve toplumsal yapısını uzun yıllar etkileyecek gelişmelerin başlangıcı oldu.
