Türkiye Tarihinin En Büyük Soruşturmalarından Biri
15 Temmuz 2016 gecesi darbe girişiminin bastırılmasının ardından Türkiye genelinde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı adli soruşturmalarından biri başlatıldı. Darbe girişimine katıldığı değerlendirilen askerî personel, emniyet mensupları, yargı üyeleri ve kamu görevlileri hakkında çok sayıda soruşturma açıldı.
Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından hazırlanan iddianameler doğrultusunda binlerce kişi hakkında dava açıldı. Yargılamalar yalnızca darbe gecesine katılan isimlerle sınırlı kalmadı; darbe girişiminin planlanması, koordinasyonu ve desteklenmesine ilişkin iddialar da mahkemelerde ele alındı.
İlk Gözaltılar Nasıl Yapıldı?
16 Temmuz sabahının ilk saatlerinden itibaren Türkiye’nin birçok ilinde operasyonlar başladı.
Öncelikli olarak;
- Darbe girişimine katıldığı belirlenen askerî birlikler,
- Hava üsleri,
- Jandarma komutanlıkları,
- Emniyet içerisindeki bazı personel,
- Kamu kurumlarında görev yapan şüpheliler,
hakkında gözaltı işlemleri gerçekleştirildi.
Özellikle Akıncı Hava Üssü, darbe girişiminin planlama merkezi olduğu iddiasıyla soruşturmaların odak noktalarından biri hâline geldi.
Kaç Kişi Yargılandı?
15 Temmuz darbe girişimiyle bağlantılı olarak yıllar içerisinde açılan davalarda binlerce sanık yargılandı.
Türkiye genelinde farklı illerde görülen davalar arasında;
- Akıncı Üssü Davası,
- Genelkurmay Çatı Davası,
- Boğaziçi Köprüsü Davası,
- TRT Davası,
- Jandarma Genel Komutanlığı Davası,
- Özel Kuvvetler Davası,
- Cumhurbaşkanına Suikast Davası
en dikkat çeken dosyalar arasında yer aldı.
Bu davalar, çok sayıda klasör, dijital delil ve tanık beyanıyla Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı yargı süreçlerinden biri olarak kayda geçti.
Verilen Cezalar
Mahkemelerde görülen davalarda çok sayıda sanık hakkında farklı cezalar verildi.
Bunlar arasında;
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis,
- Müebbet hapis,
- Süreli hapis cezaları,
- Beraat kararları,
- Dosya ayrılması,
- Yeniden yargılama süreçleri
yer aldı.
Kararların önemli bir bölümü daha sonra istinaf ve Yargıtay incelemesinden geçti.
Cumhurbaşkanına Suikast Davası
15 Temmuz dosyalarının en dikkat çeken başlıklarından biri de Marmaris’teki Cumhurbaşkanlığı konutuna yönelik operasyon oldu.
İddianamelere göre, darbe girişimi sırasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bulunduğu otele silahlı bir tim gönderildi.
Ancak Cumhurbaşkanı’nın bölgeden ayrılmış olması nedeniyle planın gerçekleşmediği açıklandı.
Bu olayla ilgili açılan davalarda çok sayıda sanık hakkında mahkûmiyet kararları verildi.
Akıncı Üssü Davası
Ankara’daki Akıncı Hava Üssü, darbe girişiminin en kritik merkezlerinden biri olarak soruşturmalarda öne çıktı.
İddianamelerde;
- üs içerisindeki hareketlilik,
- savaş uçaklarının kalkışları,
- komuta merkezi faaliyetleri,
- iletişim kayıtları,
- dijital deliller
ayrıntılı şekilde incelendi.
Yargılama süreci yıllarca devam etti ve çok sayıda sanık hakkında karar verildi.
Kaç Darbeci Hayatını Kaybetti?
15 Temmuz gecesi güvenlik güçleriyle yaşanan çatışmalar sırasında darbe girişimine katılan bazı askerler de yaşamını yitirdi.
Resmî kayıtlara göre, yaklaşık 30’dan fazla darbe girişimine katılan kişi çatışmalar sırasında öldü.
Bunların büyük bölümü çatışmaların yoğun yaşandığı Ankara ve İstanbul’da hayatını kaybetti.
Kaç Darbeci Yaralandı?
Çatışmalar sırasında çok sayıda darbe girişimine katılan asker de yaralandı.
Ancak yaralı sayısı, farklı soruşturma dosyaları ve dava süreçleri nedeniyle tek bir resmî rakamla açıklanmadı.
Yaralananların önemli bölümü daha sonra gözaltına alınarak adli süreçlere dâhil edildi.
Firari Sanıklar
Yargı süreçlerinde bazı sanıkların yurt dışına kaçtığı veya yakalanamadığı açıklandı.
Haklarında yakalama kararı bulunan bazı isimler için uluslararası düzeyde adli süreçler başlatıldı.
Yıllar içerisinde firari durumdaki bazı sanıklar yakalanırken, bazı isimler hakkında arama çalışmaları devam etti.
Firari sanık sayısı zaman içinde değişiklik gösterdiği için resmî makamlar tarafından güncellenen listeler esas alınmaktadır.
Uluslararası Boyut
15 Temmuz sonrasında Türkiye, darbe girişimine katıldığı iddia edilen bazı kişilerin iadesi için farklı ülkelere resmî başvurularda bulundu.
Bu süreçte özellikle;
- Amerika Birleşik Devletleri,
- Almanya,
- Yunanistan,
- bazı Avrupa ülkeleri
ile hukuki ve diplomatik temaslar yürütüldü.
İade talepleri ve uluslararası hukuk süreçleri uzun yıllar boyunca dış politikanın önemli gündem maddelerinden biri oldu.
Mal Varlıkları ve Şirketler
Soruşturmalar kapsamında bazı şirketlere, vakıflara ve derneklere yönelik işlemler gerçekleştirildi.
Bazı kuruluşlara kayyum atanırken, bazı kurumların faaliyetleri sonlandırıldı.
Bu süreçte örgütün finansman yapısına ilişkin çok sayıda ekonomik inceleme yapıldı.
Adalet Süreci Devam Ediyor
15 Temmuz darbe girişimine ilişkin davaların büyük bölümü sonuçlanmış olsa da bazı dosyalarda hukuki süreçler farklı aşamalarda devam etmektedir.
İstinaf, temyiz ve bireysel başvuru mekanizmaları kapsamında bazı kararlar sonraki yıllarda da yargının gündeminde yer almayı sürdürdü.
Bu nedenle 15 Temmuz dosyaları, Türkiye’nin yakın tarihindeki en geniş kapsamlı adli süreçlerden biri olarak önemini koruyor.
Bir Sonraki Bölümde
Serimizin altıncı bölümünde, 15 Temmuz sonrasında Türkiye’de neler değişti?
- OHAL süreci,
- Kanun Hükmünde Kararnameler,
- Türk Silahlı Kuvvetleri’nde yapılan reformlar,
- Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne giden süreç,
- Güvenlik politikalarındaki değişim,
- Savunma sanayiindeki yeni dönem
ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
