Önden Giden Atlılar: İstihbaratın Dönüşen Yüzü
Devletlerin istihbarat organları, “Transformers” filmindeki gibi insan/araba dönüşümlü fonksiyonlara sahiptir. Siyaset trafiğinde dikkat çekmeyen “araçlar”dır. İhtiyaç halinde veya olay anında “insan görünümüne” dönüşürler ve savaşırlar. Yani hem istihbarat kökenli bilgi hem de çatışma yönlüdürler. Bu durum, istihbaratı etkin, bağımsız ve güçlü olmayan bir devletin, güçlü bir devletin kanatları altında “fahri eyalet” gibi çalışmasına neden olur.
MİT’in uzun bir döneminin “ABD elçiliğinde bir masa” olarak varlık göstermesi, ABD’nin ülkemize “Eyalet Türkiye/Eski Türkiye modeli” rolü verdiğini özetler. Her darbe sonrası ABD sözcülerinin “Bizim çocuklar iyi iş çıkardı!” söylemleri de bu özeti suratımıza çarpar. Kuşkusuz, “Soğuk savaş dönemi istihbaratı” “kimin eli kimin cebinde belli değil!” karmaşıklığındadır. Ancak gelinen 3. dünya savaşı döneminde istihbaratların rolü değişmekte ve değişmiştir. Bu nedenle istihbarat tarihi ve modellerine odaklanmak önemlidir.
Devlet Aklı ve Derin Devlet: İç Çatışma ve Dış Yansımalar
Her ülkede istihbarat birimlerinde iki kanat bulunur ve bunlar güç paylaşımına yönelir: “Devlet aklı” ve “Derin devlet”. İkisi ayrı şeylerdir ve ikisi de devletin gücü içinde oluşur. Türkiye hala bu iki kanadın mücadelesi içindedir. Ancak artık ABD büyükelçiliğinde bir masa değildir.
Biden döneminde “Kürtlere devlet borcumuz var! Şartlar olgunlaştı!” denmişti. Şimdi de Trump döneminde Ankara büyükelçisinin “Kürt devleti borcumuz yok!” demesi; ABD içindeki devlet aklı ve derin devlet arasındaki mücadelenin bir sonucudur.
Nitekim Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın PKK’nın feshinin tarihsel bağlamına atıf yaparken “devlet aklı” suflörlüğündeki ufuk metninden alıntı yapıyor olması şuna işarettir: Erdoğan konuşmasında şunu ima etmiştir: “Oysa bir de derin devletin bu süreçte planları var! O nedenle işin başındayız! Ve arka plan hakkında bilgi veremeyiz!”
PKK’nın Değişen Dili ve AK Parti’nin İletişim Zafiyeti
Bu arada, PKK’nın ise konuyu kendi tabanına ve dünyaya anlatış dilini de takip ediyoruz. PKK verdiği bütün demeçlerde çok net şu cümleleri kuruyor: “Gelinen noktada durumumuz şudur; küresel ölçekte/uluslararası diplomaside ‘meşru muhatap’ olduk! Silahla değil demokratik eşitlenme ve katılımcı demokraside Kürt kimliğimizle var olacağız! Silahın nihai hedefi devlet idi; ancak ona yakın ara durak olan siyasal güç olma aşamasına ulaştık! Riske etmemek için ve demokrasiye olan inancımızı göstermek için ‘iyi niyet gösterisi olarak silah bırakmak’ı tercih ettik! Yola devam!”
AK Parti’nin sahada, istihbarat ve güvenlik cephesinde elde ettiği kazanımları, masa ve enformasyon diplomasisine geldiğinde inanılmaz “kazalar” yaşadığının altını çiziyoruz. PKK’nın silah yakma töreninde istihbarat-güvenlik açısından “kusursuz kontrol” varken; Bese Hozat’ın okuduğu metin ve sonrasındaki metin dışı konuşma cümlelerine ve ardından verdikleri demeçlere baktığımızda; masa-enformasyon aşamasında ABD kontrolünün ve AB enformasyonunun önde gittiğini görüyoruz. Neden?
Bu durumun iki ana nedeni var: Cumhurbaşkanı Erdoğan uzun zamandır (başkanlık sistemi dahil) kritik konularda kamuoyunu bilgilendirmeyi tercih etmiyor; “bana güvenin!” telkininde ısrar ediyor. İkincisi, Türk devlet aklında bir “alışkanlık” var: Halk ne kadar bilgilenirse süreci kontrol etmek o kadar çok zorlaşır!
İç Politika Yansımaları ve Gizli Koridorlar
Nitekim 2023 seçimlerinde Cumhur İttifakı’nın PKK ve iltisaklı olma haline yönelik halkı bilgilendirme dili ve CHP’ye yönelik operasyon programı ile; Bahçeli’nin çağrısı sonrası yaşananlar arasındaki 180 derece fark da; söz konusu ettiğimiz devlet aklı ve derin devlet arasındaki mücadelenin “istem dışı kamuoyuna yansıması” örneklerinden biridir. İkinci nitekim; İmamoğlu ve CHP belediye başkanlarına yönelik bütün operasyonlarda da devlet aklı ile derin devlet arasındaki “içtihat farkı” hala sürmektedir. PKK feshi sonrası süreçle CHP’ye yapılan operasyonlar arasında “etkileşim koridoru” oluşturuluyor! Bunun sebebi, yani koridorun açık tutulma sebebi: Devlet aklı ile derin devlet arasındaki uzlaşma için her zaman bu tarz koridorlar açık tutulur!
Devlet aklı ile derin devlet arasındaki bu “mesai gerginliği” şu şekilde çalışır: PKK konusunda geride kalan kanat, CHP konusunu kaşır! Kuşkusuz bu gerginlik “devletin doğasındaki diyalektik” sebebiyledir! Tarih boyunca da hep böyle olmuştur! Zaten darbe dediğin bu iki kanadın mücadelesinde gelinen “yoğun uzlaşmazlık” değil midir?!
Gelecek Senaryoları ve Dikkat Çeken Detaylar
Dikkat! Bir gelişme daha bekleniyor: PKK sonrasında FETÖ ile de “Terörsüz Türkiye” kapsamında bazı adımlara tanık olacağız. Ve o konuda da devlet aklı ile derin devlet arasında “uzlaşmada gerginlik” yansımalarına tanık olacağız. Öyle ya! PKK ile bir süreci yöneten irade; Gülen öldükten sonra geride kalanları mı gündem yapmayacak! Üstelik “uyuyan hücreler” anlamında oldukça çeşitlenmiş bir ağ içimizde yaşarken!
Bir diğer örnek; Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Ne zaman Arap ve Kürt ile ittifak ettiyse Türk büyüdü, güçlendi ve dünyaya hükmetti Türk!” mottosu bir devlet aklı söylevi ise; aynı şekilde “Terse dönmez nehir! Dönerse eğer; süreci ederiz zehir!” hatırlatması da derin devlet kanadına mesajdır!
O zaman kritik soru şudur: Devlet’in “ikiz çocukları” mıdır Devlet aklı ve derin devlet? Veya biri iyi diğeri kötü polisi mi oynamaktadır? Yoksa devlet aklı yerli ve milli olanı; derin devlet ise istihbaratların pazarlık yaptığı küresel yüzü mü ifade etmektedir? Sahi Öcalan’a çağrı ve PKK sürecinde “ikizler” hangi plan ve pozisyon içindedir?
Sonuç: Derinlikler ve Görünen Yüzler
Tespitim şu yöndedir: Trump-Erdoğan arasında “Devlet aklı diplomasisinde ittifak” var! Ancak; hem ABD hem Türkiye içindeki “derin ikiz!” kanadı baypas edilmeye izin vermeyeceklerini farklı tedbirlerle göstermektedir! Bu tedbiri de CHP operasyonunda kuluçkalanarak göstermektedir.
Ne de olsa devlet aklı daha stratejik, retorik, felsefi ve sosyolojik karakterli olsa da; derin devlet operasyon, tedbir ve manipülasyonda daha eski ve tecrübelidir!
Sanırım Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “büyük tarihi konuşma yapacak!” denmesine rağmen “bilineni tekrar” ile yetinmesi; sürecin inanılmaz hassas olduğundan kaynaklıdır. Ne de olsa 15 Temmuz çok net bir mesaj vermişti topluma: Derin olanın “ne kadar derin!” kısmı belli değil!
Devlet aklı mı? Kuşkusuz eskiye kıyasla daha güçlü ve kendinden emin! Ancak tarih bize ne diyor; insan aklı ve derin insan her zaman devlete sürpriz yapabilir!
Ek Not: DEM, Kobani ve Colani
Son not: DEM’in Cumhur İttifakı masasına dahil olduğu açık! Ancak bu masanın bir de gölge masası var: Kobani ve Colani! Dikkat ederseniz, ikisi de nereli olduklarına yönelik sıfatı kullanmıyorlar! Sembolik olarak “Hepimiz Suriyeliyiz!” mesajı için. Ancak! Suriye’de henüz ne “devlet” var; ne de onun devlet aklı ve derin ikizi! O nedenle PKK Suriye’de askeri pazarlığını; Türkiye’de siyasi pazarlığını sürdürme özgüveninde! Ancak PKK şunun farkında; Apo’yu Türkiye’ye teslim eden irade şimdi de başka şeyleri teslim etmeye hazırlanıyor! Öcalan’ın yazılı ve görüntülü açıklamalarında; neler olacağı çok net anlatılıyor!
