2025 yılında Ortadoğu ve İran siyaseti, Türkiye’nin bölgedeki aktif rolüyle önemli ölçüde şekillenmeye devam ediyor. Özellikle 2024 yılında Suriye’de Beşar Esad rejiminin devrilmesi, bölgedeki güç dengelerini köklü bir şekilde değiştirdi. Türkiye, bu süreçte muhalif güçleri destekleyerek kilit bir rol oynadı ve Suriye’deki yeni siyasi yapının oluşumunda etkin bir aktör haline geldi. İran ise Esad rejiminin önemli bir müttefiki olduğu için bu gelişmeden olumsuz etkilendi. Bu durum, Türkiye ile İran arasında hem rekabet hem de potansiyel işbirliği dinamiklerini ortaya çıkardı.
Suriye’deki Yeni Dönem ve Türkiye’nin Rolü
- Esad Rejiminin Çöküşü ve Türkiye’nin Etkisi:
2024’te Esad rejiminin devrilmesiyle Suriye’de bir güç boşluğu oluştu. Türkiye, muhalif grupları destekleyerek bu süreçte önemli bir rol oynadı. Özellikle Türkiye’nin desteklediği Suriye Milli Ordusu (SMO) ve Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) gibi gruplar, yeni dönemde Suriye’nin yönetiminde etkili olabilir. Türkiye, bu gruplar aracılığıyla Suriye’deki varlığını güçlendirmeyi ve kendi çıkarlarına uygun bir siyasi yapı kurmayı hedefliyor. - Mülteci Meselesi ve Ekonomik Baskı:
Türkiye, Suriye’deki rolünü sadece siyasi ve askeri açıdan değil, aynı zamanda iç politika açısından da değerlendiriyor. Milyonlarca Suriyeli mültecinin geri dönüşü, Türkiye ekonomisi üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Bu nedenle, Suriye’deki istikrarlı bir ortam Türkiye için kritik bir öncelik.
İran’ın Yeni Stratejileri ve Rekabet Dinamikleri
- İran’ın Suriye’deki Nüfuz Kaybı:
Esad rejiminin devrilmesi, İran’ın Suriye’deki etkisini zayıflattı. Ancak İran, bölgedeki Şii milisler ve diğer vekil güçler aracılığıyla varlığını sürdürmeye çalışıyor. Bu durum, Türkiye ile İran arasında dolaylı bir çatışma potansiyeli yaratıyor. - İran’ın Bölgedeki Diğer Güçleri:
İran’ın Lübnan’daki Hizbullah ve Irak’taki Haşdi Şabi gibi gruplar üzerindeki etkisi devam ediyor. Bu gruplar, İran’ın Ortadoğu’daki gücünü korumasında kritik bir rol oynuyor. Türkiye’nin Irak’taki PKK ile mücadelesi sırasında İran destekli Şii milislerle karşı karşıya gelmesi, bölgede yeni vekalet savaşlarını tetikleyebilir.
Türkiye ve İran Arasındaki Rekabet Alanları
- Suriye Dışındaki Bölgeler:
Türkiye ve İran arasındaki rekabet, sadece Suriye ile sınırlı kalmayabilir. Irak, Yemen ve Lübnan gibi ülkelerde de iki ülkenin desteklediği farklı gruplar arasında gerilimler yaşanabilir. Özellikle Irak’ta Türkiye’nin PKK ile mücadelesi, İran destekli milislerle çatışmalara yol açabilir. - Vekalet Savaşları:
Her iki ülke, doğrudan çatışmak yerine vekil güçler aracılığıyla rekabet edebilir. Bu durum, bölgedeki istikrarsızlığı artırabilir.
Potansiyel İşbirliği Alanları
- Ortak Tehditler:
Türkiye ve İran, IŞİD gibi radikal gruplara karşı ortak çıkarlara sahip. Terör örgütlerinin bölgedeki istikrarsızlığı artırması, iki ülkeyi işbirliğine yöneltebilir. - Ekonomik ve Enerji Bağları:
Türkiye, İran’dan doğalgaz ithal etmeye devam ediyor. Bu ekonomik bağlar, siyasi ilişkilerin yumuşamasına katkı sağlayabilir. Ayrıca, enerji politikaları ve ticaret anlaşmaları, iki ülke arasında işbirliğini teşvik edebilir.
Büyük Güçlerin Rolü
- ABD, Rusya ve Çin’in Etkisi:
Ortadoğu’daki güç dengeleri, büyük ölçüde küresel aktörlerin tutumlarına bağlı. - ABD: ABD’nin bölgedeki varlığını azaltması, Türkiye ve İran’a daha fazla hareket alanı sağlayabilir.
- Rusya: Rusya, Suriye’deki askeri üslerini korumak için Türkiye ile işbirliğini sürdürmek isteyebilir.
- Çin: Ekonomik çıkarlarını korumak amacıyla Çin, bölgede daha aktif bir rol oynayabilir.
Sonuç
2025 yılında Ortadoğu ve İran siyaseti, Türkiye’nin aktif rolüyle şekillenmeye devam edecek. Türkiye, özellikle Suriye’deki yeni dönemde önemli bir aktör olarak öne çıkıyor. İran ile rekabet, Suriye, Irak ve diğer bölgelerde vekil güçler üzerinden devam ederken, ortak tehditler ve ekonomik çıkarlar işbirliği için bir zemin oluşturabilir. Bölgedeki güç dengeleri, Türkiye ve İran’ın politikalarının yanı sıra ABD, Rusya ve Çin gibi küresel aktörlerin tutumlarına bağlı olarak gelişecek. Türkiye, bu karmaşık ortamda hem rekabet hem de işbirliği arasında hassas bir denge kurmak zorunda kalacak.
