Esed rejiminin çöküşü ve bu sürecin bölgesel ve küresel aktörlere etkileri, kullanıcının belirttiği “bir taşla beş kuş vuruldu” analiziyle örtüşen ancak bazı nüanslarla ayrılan karmaşık bir tablo sunuyor. Aşağıda, bu durumun detayları…
1. Esed Rejiminin Çöküşünün Bölgesel ve Küresel Etkileri
a) İran’ın Zayıflaması
İran, Esed rejimine askeri danışmanlar, Hizbullah milisleri ve finansal destek sağlayarak Suriye’deki nüfuzunu korumaya çalıştı. Ancak rejimin çöküşü, İran’ın “Direniş Ekseni” olarak adlandırdığı Şii hilalinin çökmesine ve Hizbullah’ın lojistik desteğinin kesilmesine yol açtı. İran’ın bölgedeki etkisi ciddi şekilde erozyona uğradı .
- Örnek: İran’ın Suriye üzerinden İsrail’e yönelik stratejik baskı kurma kapasitesi azaldı .
b) Rusya’nın Jeopolitik Kaybı
Rusya, 2015’ten beri Esed’e askeri destek vererek Akdeniz’deki Tartus ve Hmeimim üslerini korudu. Ancak rejimin çöküşü, Moskova’nın bölgedeki askeri ve diplomatik varlığını zayıflattı. Rusya, Ukrayna’ya odaklanmak için Suriye’deki kaynaklarını geri çekmek zorunda kaldı ve yeni muhalif yönetimle ilişkilerini yeniden şekillendirme çabasına girdi .
- Detay: Rusya’nın Afrika ve Libya’ya yönelik yeni stratejiler geliştirdiği belirtiliyor .
c) ABD’nin İkilemi
ABD, Suriye Demokratik Güçleri (SDG) üzerinden Kürtleri desteklese de Esed’in devrilmesi sonrası ortaya çıkan iktidar boşluğu ve olası kaos nedeniyle endişeli. Öte yandan, İran ve Rusya’nın zayıflaması ABD için taktiksel bir kazanım olarak görülüyor .
- Not: ABD’nin SDG ile ilişkisi, Türkiye ile gerilimleri artırabilir .
d) PYD’nin Belirsiz Konumu
PYD, Esed sonrası dönemde Suriye’nin kuzeyinde etkisini sürdürme çabasında. Ancak Türkiye’nin HTŞ (Heyet Tahrir eş-Şam) destekli muhaliflerle iş birliği, PYD’nin hareket alanını kısıtlıyor. Yeni yönetimin kapsayıcı olmaması durumunda PYD’nin güçlenme riski devam ediyor .
e) Esed ve Şebbihaların Tasfiyesi
Esed’in Rusya’ya kaçışı ve Şebbiha milislerinin dağılması, rejimin sembolik ve fiili sonunu işaret ediyor. Ancak rejimin kalıntıları (örneğin, istihbarat ağları) potansiyel bir tehdit olarak varlığını sürdürebilir .
Yeni Süreçteki Riskler
Esed sonrası Suriye’deki istikrarsızlık:
- Etnik ve Mezhepsel Gerilimler: Nusayri, Dürzi ve Kürt gruplar arasında güç paylaşımı çatışmaları, yeni yönetimin kapsayıcılık eksikliğinden kaynaklanabilir .
- Muhalif Grupların Parçalı Yapısı: HTŞ liderliğindeki muhalif koalisyonun uzlaşma kapasitesi şüpheli. Örneğin, El-Nusra bağlantılı grupların varlığı, uluslararası desteği riske atabilir .
- Ekonomik Çöküş ve Mülteci Krizi: Suriye’nin yeniden inşası için gereken kaynak eksikliği ve 3 milyondan fazla Suriyeli mültecinin geri dönüşünde yaşanacak zorluklar, iç istikrarı tehdit ediyor .
- Dış Müdahale Riski: Rusya ve İran’ın bölgedeki nüfuzunu yeniden tesis etme çabaları veya İsrail’in sınırda “oldu bitti” politikaları, iç karışıklığı tetikleyebilir .
Halledilmesi İçin Önerilen Çözümler
- Kapsayıcı Siyasi Süreç: Tüm etnik ve dini grupları içeren bir geçiş hükümeti kurulması ve seküler vatandaşlık temelinde yapılanma .
- Uluslararası Garantörlük: BM veya tarafsız ülkelerin denetiminde silahsızlanma ve güvenlik reformları .
- Ekonomik Destek: AB, ABD ve Körfez ülkelerinden alınacak yardımlarla altyapının yeniden inşası .
- Türkiye’nin Rolü: Suriyeli mültecilerin güvenli dönüşü için lojistik destek ve PYD/PKK tehdidine karşı askeri iş birliği .
