Tel Aviv’in gözünü bu kez Beluçlara çevirmesi, bölge güvenliği ve vekâlet savaşları açısından yeni bir kırılma mı getiriyor?
📍 İstanbul – 03 Ağustos 2025 – 11:45
Ortadoğu’nun bitmek bilmeyen çatışma dinamiklerine yeni bir sayfa daha ekleniyor. İsrail’in, Beluç halkının hassasiyetlerini ve coğrafi konumlarını istihbari projelerle manipüle etme girişimleri, bölgede yeni bir “vekalet savaşı senaryosunun” fitilini ateşleyebilir. Yigal Carmon liderliğinde Washington merkezli bir düşünce kuruluşunun başlattığı “Belucistan Çalışmaları Projesi”, İsrail’in Orta Asya ve Güneybatı Asya’daki stratejik hamlelerine ışık tutuyor.
Beluç Coğrafyasının Stratejik Önemi
Beluçlar; Pakistan, İran, Afganistan, BAE ve Umman’a yayılmış dağınık bir nüfusa sahip. Ancak bu halkın yaşadığı bölgeler petrol, gaz, uranyum, bakır ve nadir toprak elementleri açısından zengin olması nedeniyle küresel aktörlerin ilgisini sürekli çekiyor. İsrail’in projeksiyonu yalnızca etnik bir mesele değil; enerji kaynakları, nükleer denge ve bölgesel ticaret koridorları açısından kritik bir hamle niteliği taşıyor.
İsrail’in Gizli Stratejisi: Vekâlet ve Böl-Yönet Politikası
Tel Aviv, geçmişte Dürzi kimliğini bölgesel çıkarlarına uyarladığı gibi bugün de Beluç kartını “kontrollü istikrarsızlık” için kullanabilir. Yigal Carmon’un istihbarat kökenli geçmişi, kurulan projenin sadece akademik bir çalışma olmadığını, gayrı resmi istihbarat operasyonlarının bir uzantısı olabileceğini gösteriyor. Bu proje sayesinde İsrail, İran ve Pakistan arasındaki sınır gerilimlerini manipüle ederek bölgede “ileri karakol” niteliğinde yeni bir vekâlet ağı kurmayı hedefleyebilir.
İran’ın Mezhep Politikası İsrail’in Elini Güçlendiriyor mu?
İran yönetiminin Sistan-Belucistan’da yıllardır süren Sünni nüfusa yönelik baskıları, dış aktörlerin müdahalelerini meşrulaştıracak bir zemin hazırlıyor. Tahran’ın mezhep temelli ayrımcılığı, Beluçları dış müdahalelere daha açık hale getirirken, İsrail’in böl-yönet stratejisine de zemin hazırlıyor. Bu durum, bölgede yeni bir “Suriyeleşme” senaryosu riskini beraberinde getiriyor.
Olası Senaryolar ve Bölgesel Etkiler
- İstihbarat Operasyonlarının Yoğunlaşması: Beluç diasporasının özellikle Körfez ülkelerinde organize edilmesi, İsrail’in istihbarat faaliyetlerini kolaylaştırabilir.
- Vekâlet Savaşlarının Başlaması: Bölgesel milis gruplar üzerinden İran’a baskı kurulması yeni çatışma alanları yaratabilir.
- Enerji Hatlarının Hedeflenmesi: Pakistan ve İran’ın enerji projeleri, bu vekâlet savaşlarının odak noktası olabilir.
- Türkiye’nin Denge Politikası: Ankara’nın bölgesel istikrar adına Pakistan ve İran ile ilişkilerini yeniden konumlandırması gerekebilir.
📣 UZMAN GÖRÜŞLERİ
- Prof. Dr. Cemalettin Arı (Ortadoğu Güvenlik Uzmanı): “İsrail’in Beluç kartı, klasik böl-yönet politikasının yeni bir versiyonu. Eğer bu proje sahada karşılık bulursa, İran’ın doğusunda yeni bir çatışma sahnesi kaçınılmaz olur.”
- Dr. Ayşe Kaya (Jeopolitik Analist): “Beluç coğrafyasındaki enerji kaynakları, bu hamlenin yalnızca güvenlik politikası değil, ekonomik bir strateji olduğunu açıkça gösteriyor.”
Bu tablo, Ortadoğu’nun yeni bir kırılma eşiğine sürüklendiğinin işareti. Beluçların sosyo-politik dinamikleri üzerinden geliştirilecek her türlü dış müdahale, bölgeyi yeniden vekâlet savaşlarının içine çekebilir. Tarih defalarca gösterdi ki; küçük kıvılcımlar, büyük yangınlara dönüşebilir.
📌 Beluçlar Kimdir?
Beluçlar, Güneybatı Asya’nın en köklü etnik topluluklarından biridir. Kökenleri tam olarak net olmasa da İranî bir halk olarak kabul edilirler. Genetik, dilsel ve kültürel özellikleri itibarıyla Hint-İran halkları arasında yer alırlar.
📜 Tarihsel Geçmişleri
- Antik Dönem: Beluçların atalarının, MÖ 1000’li yıllarda İran platosundan Pakistan’ın batısına ve Umman Körfezi kıyılarına göç ettiği düşünülüyor.
- Orta Çağ: Bölge, İslam’ın yayılışıyla beraber Arap ordularının hakimiyetine girdi ve Beluçlar İslam’ı benimsedi.
- Modern Dönem: 19. yüzyılda İngiltere’nin Hindistan’daki sömürge politikaları Beluç topraklarını üçe böldü: İran, Afganistan ve Hindistan (daha sonra Pakistan).
- 20. yüzyıl: Pakistan’ın kurulmasıyla Belucistan eyaleti oluştu; ancak bağımsızlık isteyen Beluç milliyetçi hareketleri halen etkin.
📍 Hangi Ülkelerde Yaşarlar?
- Pakistan: Beluçların en yoğun yaşadığı yer olup, nüfusun büyük kısmı Belucistan eyaletindedir.
- İran: Sistan-Belucistan eyaletinde hatırı sayılır Beluç nüfusu bulunur.
- Afganistan: Güney bölgelerde (Nimruz, Helmand, Kandahar) Beluç toplulukları yaşar.
- Umman ve BAE: Tarihi göçler nedeniyle Beluç diasporası bu ülkelerde mevcuttur.
- Türkmenistan: Az sayıda Beluç topluluğu vardır.
Toplamda 7 ila 10 milyon civarında Beluç olduğu tahmin edilmektedir.
🕌 Dini İnançları ve Mezhepleri
- Beluçlar çoğunlukla Sünni Müslümandır (Hanefi mezhebi baskındır).
- Az sayıda Şii Beluç da bulunur, özellikle İran’ın Sistan-Belucistan bölgesinde.
- Geleneksel olarak İslam öncesi inançlarının izlerini taşıyan kültürel ritüelleri de bulunur.
⚔️ Günümüzdeki Durumları
- Pakistan: Zengin doğal kaynaklara rağmen ekonomik olarak en geri kalmış bölgelerden biridir. Bağımsızlık veya özerklik isteyen silahlı gruplar etkin.
- İran: Sünni azınlık olarak baskıya uğradıkları raporlanmaktadır.
- Afganistan: Taliban yönetiminde marjinalleştirilmiş durumdalar.
- Körfez ülkeleri: Daha çok işçi diasporası şeklinde yaşamaktadırlar.
