Hama tekerlekleri, ya da diğer adıyla noryalar, Suriye’nin Hama kentindeki Asi Nehri kıyısında bulunan ve tarihi öneme sahip su çarklarıdır. Bu etkileyici yapılar, suyu nehirden alarak çeşitli su kemerlerine taşıyan ve Hama’nın çevresindeki bahçeler ile tarım alanlarına dağıtan sistemler olarak tasarlanmıştır.
Noria al-Muhammadiya
En büyük ve en dikkat çekici norya olan Noria al-Muhammadiya, yaklaşık 21 metre (69 fit) çapındadır ve 1361 yılında inşa edilmiştir. Bu devasa tekerlek, Hama Ulu Camii ve diğer önemli tesislerin su ihtiyacını karşılamak amacıyla yapılmıştır. Noria al-Muhammadiya, saatte 200 bin litre su taşıyabilen 120 adet su toplama kutusuna sahiptir.
Tarihsel Kullanım ve Önemi
Noryalar, tarih boyunca Hama için son derece önemli olmuşlardır. Asi Nehri’nin derin yatağı nedeniyle doğrudan su temin etmek mümkün olmadığından, bu çarklar nehir suyunu yukarıya taşıyarak su kemerlerine aktarmış ve buradan bahçelere ve tarım alanlarına dağıtmıştır. Tekerleklere bağlı tahta kovalar suyu toplar ve tekerleğin en üst noktasında bulunan kanallara bırakarak yerçekimi yardımıyla su dağıtımını sağlar.
Tarihsel ve Kültürel Miras
Hama’nın en parlak dönemlerinde şehirde 30’dan fazla su çarkı bulunmaktaydı. Ancak günümüze yalnızca 17 tanesi ulaşabilmiştir. Bu tekerleklerin çoğu, 12. ve 13. yüzyıllarda hüküm süren Eyyubi hanedanı dönemine ait olup, Memlük ve Osmanlı dönemlerinde yeniden inşa edilmiş veya bakımı yapılmıştır. Günümüzde noryalar, su temininden ziyade kültürel miras olarak hizmet vermektedir.
Hama tekerlekleri, sadece mühendislik harikası olarak değil, aynı zamanda bölgenin zengin tarihini ve kültürel mirasını yansıtan önemli yapılar olarak korunmaktadır.
