Fransa’nın Afrika’dan “kovulması”, son yıllarda Mali, Burkina Faso, Nijer, Çad, Senegal ve Fildişi Sahili gibi ülkelerde yaşanan gelişmelerle belirginleşen bir süreçtir. Bu durumun temel nedenleri, tarihsel miras, artan Fransa karşıtlığı, terörle mücadeledeki başarısızlık ve uluslararası rekabetin değişen dinamikleridir. Aşağıda bu nedenleri detaylı bir şekilde ele alalım:
1. Sömürgecilik Mirası ve Fransa Karşıtlığı
Fransa’nın Afrika’daki varlığı, sömürgecilik döneminden kalan bir mirastır. Bu miras, uzun yıllar boyunca ekonomik ve siyasi etkisini sürdürmesine olanak tanısa da, günümüzde Afrika halkları arasında ciddi bir rahatsızlık yaratmaktadır. Özellikle sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla, Fransa’nın sömürgeci geçmişi ve günümüzdeki politikaları sert bir şekilde eleştirilmekte, bu da halk nezdinde “sömürge algısını” pekiştirmektedir. Örneğin, Fildişi Sahili’nde Fransız karşıtı bir yönetim olmamasına rağmen, halk baskısı hükümeti Fransız askerlerini ülkeden çıkarmaya zorlamıştır. Bu karşıtlık, Afrika’da artan milliyetçilik ve bağımsızlık talepleriyle birleşerek Fransa’nın kıtadaki pozisyonunu zayıflatmıştır.
2. Terörle Mücadelede Başarısızlık
Fransa, özellikle Sahel bölgesinde (Mali, Nijer, Burkina Faso gibi ülkeler) terörle mücadele kapsamında askeri operasyonlar yürütmüştür. Ancak bu çabalar, bölgedeki istikrarsızlığı azaltmada başarılı olamamıştır. Halk, Fransız askerlerinin varlığını çözümden ziyade bir sorun olarak görmeye başlamış, hatta bazı kesimler bu varlığın istikrarsızlığı artırdığını savunmuştur. Bu algı, 2020’de Mali’de başlayan ve Burkina Faso ile Nijer’de devam eden askeri darbeler sonrası Fransa’nın askerlerini çekmek zorunda kalmasıyla somutlaşmıştır. Sahel’deki en yakın müttefiki Çad’ın bile savunma anlaşmasını feshetmesi, bu başarısızlığın bir göstergesidir.
3. Uluslararası Rekabet ve Alternatif Aktörler
Rusya, Çin ve Türkiye gibi ülkelerin Afrika’da artan etkisi, Fransa’nın kıtadaki konumunu sarsan en önemli faktörlerden biridir. Bu ülkeler, Afrika ülkelerine ekonomik, askeri ve teknik destek sağlayarak Fransa’ya olan bağımlılığı azaltmıştır:
- Türkiye: “SİHA diplomasisi” ile terörle mücadelede Afrika ülkelerine büyük destek vermiş, özellikle Çad çevresindeki ülkeleri insansız hava araçlarıyla donatmıştır. Afrika basınında, Türkiye’nin Çad’da üç askeri üs kurmayı planladığı ve bu ülkeyi bir merkez olarak konumlandırmaya çalıştığı iddia edilmektedir.
- Rusya: Askeri yardımları ve teknik desteğiyle Afrika’da etkili bir aktör haline gelmiştir. Fransa’yı kovan ülkelerde Rusya’nın doğrudan etkisinin hissedildiği belirtilmektedir.
- Çin: Ekonomik yatırımlarıyla Afrika’da domine bir konuma ulaşmış, Fransa’nın kıtadaki ithalat payını son 20 yılda %12,5’ten %7’ye düşürürken, kendi payını 10 katına çıkarmıştır.
Bu rekabet, Afrika ülkelerinin artık tek bir güce (Fransa) bağımlı kalmak yerine, farklı ülkelerle işbirliği yaparak kendi çıkarlarını koruma yoluna gitmesine olanak tanımıştır.
4. Değişen Uluslararası Sistem ve Afrika’nın Yeni Yönelimi
Afrika ülkeleri, değişen uluslararası sistemde daha bağımsız politikalar izlemeye başlamıştır. Fransa’nın askerlerini çekmek zorunda kaldığı ülkeler (Mali, Burkina Faso, Nijer, Çad, Senegal, Fildişi Sahili), kendi yollarını çizmeye ve alternatif ortaklarla çalışmaya yönelmiştir. Bu süreçte, Fransa’nın Afrika’daki kalıcı askeri üsleri (Cibuti, Çad, Gabon, Fildişi Sahili, Senegal) birer birer sorgulanmış ve yalnızca Cibuti ile Gabon’daki üsler kalmıştır. Afrika’nın “geleceğin kıtası” olarak tanımlanmasına rağmen, Fransa eskisi gibi domine bir rol oynayamamaktadır.
5. Fransa’nın Yeni Stratejisi
Afrika’daki etkisinin azalmasıyla birlikte, Fransa yönünü Avrupa’ya çevirmeye başlamıştır. Avrupa Birliği içindeki etkisini artırmaya ve Doğu Avrupa’daki pazarını güçlendirmeye çalışan Fransa, Afrika’daki kayıplarını telafi etmeye çalışmaktadır. Bu durum, uluslararası sistemdeki değişimlerin bir yansıması olarak değerlendirilebilir.
Sonuç
Fransa’nın Afrika’dan kovulmasının temel nedenleri şunlardır:
- Sömürgeci algı ve halk nezdinde artan Fransa karşıtlığı,
- Terörle mücadeledeki başarısızlık ve bunun halk baskısını artırması,
- Rusya, Çin ve Türkiye gibi ülkelerin kıtada sağladığı alternatif destek,
- Afrika ülkelerinin bağımsız politikalar izleme arzusu.
Sosyal medya bu süreci hızlandırırken, uluslararası rekabet Afrika ülkelerini Fransa’ya bağımlılıktan kurtarmış ve kıtanın politik dinamiklerini değiştirmiştir. Artık Afrika, eskisi gibi Fransa’nın arka bahçesi değildir ve olmayacaktır da.
