Evet, Carter Vaughn Findley’in “Dünya Tarihinde Türkler” (The Turks in World History) adlı eseri, Türk tarihini küresel bir perspektifle ele alan ve Batı akademisinde bu konuda öncü sayılan çalışmalardan biridir. Findley, Türklerin tarihini Sakalar (İskitler) gibi antik topluluklardan başlatıp modern Türkiye Cumhuriyeti’ne kadar uzatarak, Türk kültürünün ve siyasi etkinliğinin sürekliliğini vurguluyor. İşte bu çalışmanın dikkat çeken yönleri:
1. Sakalar ve Türkler Arasındaki Bağ
Findley, Türklerin kökenini Sakalara (MÖ 8. yüzyıl) kadar götürse de, bu iddia akademide tartışmalıdır. Geleneksel tarih yazımında Sakalar (İskitler), İrani bir halk olarak kabul edilir. Ancak Findley, Türklerin bozkır kültürü, göçebe yaşam tarzı ve savaşçılık gibi unsurlarını Sakalarla ilişkilendirerek, kültürel bir devamlılık olduğunu öne sürüyor. Bu yaklaşım, Türk tarihinin derinliğini vurgularken, disiplinlerarası bir metodoloji ile destekleniyor.
2. 20.000 Yıllık Kültürel Miras İddiası
Kitapta Türk kültürünün 20 bin yıllık bir geçmişe sahip olduğu belirtiliyor. Bu iddia, paleolitik dönem avcı-toplayıcı topluluklarla bağlantı kurulmasına dayanıyor. Ancak bu tür kronolojik uzatmalar, akademide genellikle mitolojik veya sembolik olarak değerlendirilir. Türklerin etnik kimliği, dil ve kültür bağlamında daha çok MS 6. yüzyıldaki Göktürk Kağanlığı ile somutlaşır. Findley’in bu yaklaşımı, Türk tarihini “insanlık tarihinin bir parçası” olarak sunma çabası olarak yorumlanabilir.
3. Osmanlı ve İslam Öncesi Denge
Findley, Türk tarihini Osmanlı ve İslamiyet sonrasıyla sınırlandırmayan bir bakış açısı sunuyor. Örneğin:
- Hun İmparatorluğu ve Avrupa’nın demografik yapısını değiştiren göçler,
- Göktürklerin Orta Asya’daki siyasi mirası,
- Uygurların ticaret ve sanattaki rolü,
- Selçukluların Anadolu’yu şekillendiren etkisi gibi konulara geniş yer veriyor.
Bu, Türklerin sadece savaşçı değil, aynı zamanda tüccar, sanatçı ve devlet kurucu olduğunu hatırlatıyor.
4. Türklerin Küresel Etkisi
Kitap, Türklerin dünya tarihine katkılarını şu örneklerle anlatıyor:
- İpek Yolu üzerindeki ticari ağlar,
- Moğol İmparatorluğu’nda Türk yönetici ve askerlerin rolü,
- Osmanlı’nın Akdeniz ve Orta Doğu siyasetindeki merkezi konumu,
- Modern dönemde Türkiye’nin Batı ile İslam dünyası arasında köprü olma işlevi.
5. Eleştiriler ve Akademik Tartışmalar
Findley’in çalışması, Türk tarihini Batılı bir akademisyen gözüyle anlatması nedeniyle değerli olsa da, bazı noktalarda eleştirilere maruz kalmıştır:
- Sakaların Türklüğü tartışmalıdır; İrani veya Hint-Avrupa kökenli oldukları daha yaygın kabul görür.
- 20 bin yıllık süreklilik iddiası, arkeolojik ve dilbilimsel verilerle tam örtüşmez.
- Kitap, Anadolu’nun yerel halklarıyla Türklerin etkileşimini yeterince derinlemesine işlemez.
Sonuç
Findley’in eseri, Türk tarihini tek bir coğrafya veya dönemle sınırlandırmadan, dünya tarihinin dinamik bir aktörü olarak ele alması açısından önemlidir. Özellikle Batı okurlarına Türklerin tarihini anlatırken, oryantalist kalıpları kırmaya çalışması dikkat çekicidir. Ancak, antik dönemlerle ilgili iddialarını sorgularken, Türk tarihinin Göktürklerden günümüze kesintisiz bir medeniyet zinciri olduğunu vurgulaması, kitabın temel gücünü oluşturuyor.
Türk okuru için ise bu çalışma, kendi tarihini “öteki”nin gözünden okuma ve evrensel bir perspektif kazanma fırsatı sunuyor.
