Zengezur Geçidi, Derin Stratejiler ve Küresel Planlar
Bir “Devlet Aklı” vardır; bir de “Derin Devlet”…
Devlet aklı stratejisini yüzyıllık planlar üzerinden kurar. Derin devlet ise “devletin başka yüzünü” gösterir. Her ikisi de aynı devlete hizmet iddiasındadır ancak bazen uyumlu, bazen gergin, bazen de doğrudan karşı karşıya gelebilir.
ABD’nin devlet aklı, belirli bir yol haritasını Donald Trump üzerinden yürütürken; ABD derin devleti ise daha çok “gerginlik” üzerine kurulu bir politika izlemektedir. Bu strateji farkı, Zengezur Geçidi konusunda Azerbaycan, Ermenistan ve ABD arasında imzalanan anlaşmanın arka planını anlamamıza yardımcı oluyor.
1) ABD ve Çin: Küresel Uzlaşma Planı
ABD de Çin de askeri ve ekonomik savaşın iki taraf için de yıkıcı olacağının farkında. Bu yüzden en rasyonel strateji, “uzlaşarak ve paylaşarak yönetmek”.
Buradaki kritik nokta, ülkeleri ya ABD ya Çin tarafında saf tutmaya zorlamak yerine, “Benim çıkarlarıma uygun hareket et, sen de kazan” yaklaşımıdır. Bu nedenle liderlerin hem Trump hem de Şi Cinping ile yan yana fotoğraflar vermesi şaşırtıcı olmayacaktır.
2) Kontrollü Şekilde Savaşları Bitirme Stratejisi
ABD, savaş bölgelerinde sürekli asker bulundurmanın kendi ekonomisine ve imajına zarar verdiğini biliyor. Bu nedenle “yatırım ekonomisi” modeline geçiş yapmak istiyor.
Ancak bu planın önünde Demokratlar ve Siyonist lobiler gibi savaş ortamını korumak isteyen güçlü unsurlar var. Buna rağmen, ABD’nin ulus devlet yapısını yeniden güçlendirmek hedefi, “barış ortamını” zorunlu kılıyor.
3) ABD’nin Bölgesel Enerji ve Güvenlik Planı
ABD’nin bölgedeki stratejik hattı kuzey-güney ve batı-doğu eksenlerinde ilerliyor.
- Kuzey-Güney: Rusya-Ukrayna, Türkiye-Suriye, İsrail-Filistin dosyalarını tarafların onayıyla çözmek.
- Batı-Doğu: Güney Kıbrıs’tan başlayarak Suriye ve Irak’tan geçen, Kürt koridoru ile Türkiye’ye uzanan, ardından Zengezur Geçidi ile Nahçıvan üzerinden Azerbaycan’a bağlanan enerji hattı kurmak.
Bu tabloda Azerbaycan masada önemli bir arabulucu konumunda. Konu ise net: Para ve enerji akışı.
4) Gazze’nin Filistin’den Koparılması Planı
Gazze soykırımı, modern tarihin en büyük utançlarından biri olarak kayda geçti. Ancak sahadaki proje, Gazzelileri “yeniden inşa” adı altında başka ülkelere yerleştirmek üzerine kurulu.
“Topraklarınız sizin, ama birkaç yıl başka ülkede yaşayın” teklifi ile açlık ve yoksulluk baskısı kullanılıyor. BM’de Eylül ayında gündeme gelecek “Gazze’siz Filistin” tanıma planı, bu stratejinin resmi adımı olacak.
5) Azerbaycan’ın Ortadoğu’daki Yeni Rolü
Azerbaycan, sadece Kafkasya’da değil, artık Ortadoğu’da da etkin bir aktör. Enerji iş birlikleri, diplomatik arabuluculuk ve İsrail-Türkiye hattında köprü görevi üstlenme potansiyeli var.
Aliyev’in “Türkiye ne zaman isterse, İsrail ile ilişkilerin normalleşmesine katkı sağlarız” açıklaması, bu planın ipuçlarını veriyor. Ancak şart açık: Netenyahu hükümeti gitmeli ve Gazze meselesi çözülmeli.
Sonuç: Zengezur Geçidi Fotoğrafının Anlamı
Zengezur Geçidi’nde verilen fotoğraf, Ermenistan ve Azerbaycan’ın Rusya ve Türkiye’nin bilgisi dışında böyle bir adım atamayacağını gösteriyor. Bu gelişme, yukarıda özetlenen küresel mutabakat çerçevesinin sahadaki yansıması olarak okunmalı.
